KIZILDERİLİLER KİMLERDİR NEREDE YAŞARLAR?

ÖZET: Amerika kıtasında ki tüm yerli halka Kızılderililer ismi verilmektedir bu isim yerli halkın geleneklerinde ki boyama kültüründen gelmektedir. Kızılderililer tarih öncelerinde Bering Boğazının donmasıyla Asya Kıtasından Amerika Kıtasına geçtikleri düşünülmektedir. Kıtanın hemen her bölgesinde yaşayan yerli halk coğrafyaya adapte olmuşturlar. Kıtanın kuzeyindeki soğuk iklimlerde bile yaşayabilmektedirler. Avcılık ve toplayıcılıkla geçinen yerli halklar ağırlıkta olsa da tarım ve sulama yapan kabileler de vardır. Ölümden sonra ki hayata bütün yerliler inanmaktadır. Her kabilenin kendine ait dilleri bulunmaktadır. Kızılderililer coğrafya’ya ayak uydurup yaşamaktayken Avrupalı sömürge güçleri kıtayı keşif ettikten sonra Kızılderililere sistematik soykırımlar, katliamlar, kısırlaştırmalar, asimilasyonlar, köleleştirmeler ve sömürgeleştirme yapmışlarıdır. İşgalci İngiltere, Fransa, İspanya, Portekiz gibi güçler kıtada ki yerli halkı kolonileştirip sömürmüşlerdir. Bölgenin verimli arazilerinde devamlı yerleşebilmek için yerli halkları azınlık hale getirebilmek için bir dizi katliamlar yapmışlardır. Yerli halkı öldürenlere para ödülü gibi vahşice Amerika Yerlilerini yok etmişlerdir.

GİRİŞ

Kızılderililer Amerika kıtasında yaşayan tüm yerlilere verilen ortak addır. Kıtada yaşayan bu yerli halk Bering Boğazının donmasıyla Asya kıtasından geldikleri düşünülmektedir. Kızılderililer ismi ise İngilizceden çevrilmiş halidir. İngilizceye ise İspanyolcadan geçmiştir. Kristif kolombun Amerika kıtasını Hindistan sanmasından ötürü bölgede yaşayan yerlilere “Hintli, Amerikalı Hintli” de denilmektedir.

Kızılderililer kıtada bazı bölgelerde yerleşik hayata geçerken bazıları göçebe hayat sürmüşleridir. Yerleşik hayata geçen Kızılderililer bilinen şu bölgelerde yaşamışlardır;

  • Güneybatı Bölgesi
  • Kaliforniya Bölgesi
  • Kuzeybatı Kıyısı
  • Büyük Havza
  • Plato Bölgesi
  •  Ovalar Bölgesi
  •  Güneydoğu Bölgesi
  •  Kuzeydoğu Orman Bölgesi ve Arktik (Kutup) Bölge

Ayrıca işgalci Avrupa devletlerinin Kızılderililere yaptıkları insanlık dışı zulümleri ele almıştır. Soykırımlar hangi coğrafyada hangi işgalci güçler tarafından işlendiği ele alınmış, günümüzde ki durum hakkında da bilgi verilmiştir. Bu yazı Amerika Coğrafyası dersi vize ödevi için hazırlanmıştır. Bu yazıda kullanılan kaynaklar kaynakça bölümünde yer verilmişti

GELİŞME

Dilleri

Kızılderililerin konuştuğu diller 3 ana başlıkta toplanabilir Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleu dilleri, Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ve bunlar haricinde geri kalan tüm Kızılderililerin konuştuğu  Amerind dilleridir.

Eskimo-Aleu dilleri: Grönland, Kanada, Alaska ve Sibirya’nın belli bölgelerinde konuşulan dildir. Günümüzde yaklaşık 120 bin kişi tarafından konuşulmaktadır. Eskimo-Aleu dilleri grubuna ait şu alt diller bulunmaktadır. “Aleutça- Yupik dilleri- İnuit dilleri” bu alt dillerinde 20’den fazla lehçe ve şivesi bulunmaktadır.

Na-Dene dilleri: ABD, Kanada ve ufak bir kısmı da Meksika bölgelerinde konuşulan dil aile gurubudur. Yapılan araştırmalar sonucu asya kökenli bir dil olduğu anlaşılmıştır. Kızılderililerin bir grubu olan Apaçilerin konuştuğu dilde bu gruptadır. Alt dilleri ise Tlingitçe- Eyak-Atabask dilleridir.

Farklı lehçe ve şiveleri ise 40’tan fazladır.

Amerind dilleri:  Na-Dene dilleri hariç tüm Amerika kıtasında bulunan Kızılderililerin konuştuğu dildir.

Alt dilleri ise şu şekildedir,

  • Almosan
  • Keresiouan
  • Hokan
  • Penutian
  • Central Amerind
  • Ge Pano Carib
  • Andean
  • Chibchan
  • Paezan
  • Equatorial
  • Tucanoan


800px-Nordamerikanische_Kulturareale_en.png

KUZEY AMERİKA KITASINDA Kİ KIZILDERİLİ KABİLELERİNİN COĞRAFİ BÖLGELERİ

COĞRAFİ DAĞILIŞLARA GÖRE KÜLTÜRLERİ

A)     Kuzey Amerika Kızılderilileri

  • Eskimo (Arktik) Kültür Bölgesi
  • Subarktik Kızılderilileri Kültür Bölgesi
  • Kuzeydoğu Kızılderilileri Kültür Bölgesi
  • Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri Kültür Bölgesi
  • Plato Kızılderilileri Kültür Bölgesi
  • Büyük Havza Kızılderilileri Kültür Bölgesi
  • Ova Kızılderilileri Kültür Bölgesi
  • Kaliforniya Kızılderilileri Kültür Bölgesi
  • Güneydoğu Kızılderilileri Kültür Bölgesi
  • Güneybatı Kızılderilileri Kültür Bölgesi

ESKİMO KÜLTÜR BÖLGESİ

Sibirya kökenli avcı, toplayıcılıkla geçinen Şamanist topluluktur. Nüfusları yaklaşık 100 bin civarındadır. Buzul dönemde Bering Boğazının donmasıyla Kuzey Amerika’nın kuzeyine geldikleri düşünülmektedir.

            Kanada’nın kuzeyinde yaşayan Eskimo halkı avcılık ve toplayıcılık ile hayatlarını sürdürmektedirler. Bu coğrafyada bütün hayatlarını ince dengeler ve gelenekler üzerine kurdular ve iklimin zorlu şartlarına adapte oldular. Havanın çok soğuk olmasından dolayı verimsiz bir arazide yaşamaktadırlar. Hayatta kalabilmeleri için ise yüksek kaloriye ihtiyaçları var bu kaloriyi üstün avcılık yetenekleriyle sağlamaktadırlar. Coğrafyada yaşayan hayvan etleri ve yağlarını tüketmektedirler. Ayrıca hayvanların derileriyle kendilerine kıyafet yapmaktadırlar. Bir araştırmaya göre 4 kişilik bir ailenin kış soğuğunu atlatabilmeleri için 30 hayvan derisine ihtiyaçları bulunmakta. Avcılık yeteneklerinde en göze çarpanı ise Ren Geyiklerine önceden tuzak hazırlıyorlar daha sonra sürüyü uluyarak korkutuyorlar ve tuzakların olduğu yere sürüyorlar, böylelikle 10’larca geyiği aynı anda avlayabiliyorlar. Fok balıklarının yağlı vücutları ise bu coğrafyada yaşayanlar için oldukça önemli. Donmuş deniz tabanlarında nefes almak için delikler açan fok balıkları, deliklerin başında sessizce bekleyen Eskimolar tarafından avlanmaktadır. Fazlaca avlanan hayvanları ise tütsüleyerek buz veya kayaların arasında daha sonra tüketmek için muhafaza etmektedirler.

Metin Kutusu: Eskimolarinu1.jpgİnançlarında ise her nesnenin bir ruhu olduğuna inanmaktadırlar. Ölümden sonra yaşamın var olduğuna inanmaktadırlar. Nüfusun fazlası Şamanizm inancına inanmaktadırlar. Yazılı kuralları olmasa da saygı onlar için çok önemlidir. İşlenen her suç mutlaka cezayla sonuçlanmaktadır. Genellikle cezaların çoğu sürgündür. Ayrıca Eskimolarda sanat’ta gelişmiştir. Özellikle maske ve boyama sanatı oldukça yaygındır. kadın ile erkek arasında net bir iş bölümü de mevcuttu. Erkekler avlanma ve ev inşası işinden sorumluyken kadınlar ise yemek, giyecek ve çocukların bakımdan sorumluydu.

Yaşam alanları ise göçebe hayatta oldukları için mevsimsel olarak farklı evlerde kalmaktadırlar. Yaz dönemlerinde hayvan derileriyle yaptıkları basit çadırlarda kalmaktadırlar. Kışları ise İgloo adında özel tekniklerle yapılan buzdan evde yaşamaktadırlar. Buz küplerinin üst üste koyularak yapılan igloo, sahip olduğu tasarımıyla içi sıcak olmaktadır. Usta birinin bir igloo yapması 30 dakika kadar olmaktadır. Genellikle küçük olarak bilinse de 4 metre genişliğinde farklı odaları olan igloolarda bulunmaktadır.

Avrupalıların bölgeye gelmesiyle değişimlere uğramıştır. Balina avcılığının Avrupalı sömürge güçleri Eskimolarla işbirliği yapmışlardır. Rehberlik yapan Eskimolar karşılığında bazı gıda ürünleri almaktaydılar. Artan balina avcılığı bölgede yaşayan balinaların neslini tüketmişlerdir. Tekstil fabrikalarının bölgedeki hayvan kürklerini istemeleriyle bölgedeki hayvan topluluklarının neslini zora sokmuştur. Bölgeye yerleşen Avrupalılar misyonerlik faaliyetleriyle asimile ederek, kültürlerini, yaşam tarzlarını, dillerini, inançlarını sömürmüşleridir.

SUBARKTİK KIZILDERİLİLERİ KÜLTÜR BÖLGESİ

Kanada’nın orta bölümünde ki ovalarda yaşayan Subarktik Kızılderililer, Ova Kızılderililer de denilmektedir.

Ekran Alıntısı.PNG

Kanada Kuzeyi ve Ortası

Geçimlerini tarım yaparak sağlamaktadırlar. Özellikle mısır yetiştiriciliği çok önemlidir. Kabak, fasulye gibi diğer mahsülleride yetiştirmektedirler. Batı yakalarda daha fazla yağış almasından dolayı dah verimli araziler bulunmaktadır. At ile tanışmamış olan Ova Kızılderililer at’ın gelişiyle tarımla uğraşmayı bırakmışlardır. Daha hızlı hareket yeteneğine kavuşmalarıyla bufalo avcılığıyla uğraşmışlardır. Avlanan bufaloları satıp ihtiyaçlarını almışlardır.

Giyim tarzlarında hayvan derileri, kuş tüyleri göze çarpmaktadır. İnanışları ise Animizmdir. Dua, oruç gibi ritüelleri vardır. Dini liderlere ve avladıkları havyalara büyük saygıları bulunmaktadır.

KUZEYDOĞU KIZILDERİLİLERİ KÜLTÜR BÖLGESİ

3 bölgede toplanmışlardır. Kıyı bölgesi, Saint Lawrence Ovaları ve Büyük Göller bölgesidir. Geçimlerini tarım ve avcılıkla karşılıyorlardı. Erkekler ekimle ve hasatla uğraşırken kadınlar bitkilerle uğraşmaktadırlar. Sosyal yapılarında ise kaplumbağa, kurt gibi hayvanları kıyafetleriyle birleştirenler daha çok saygı gösteriliyor. İnanışları ise Manitu adında ki enerjinin sahibi olan bir ruh olduğuna inanmaktadırlar.

PLATO KIZILDERİLİLERİ KÜLTÜR BÖLGESİ

Kanada ABD sınırında yaşamış olan halka “yayla Kızılderilileri” de denilmektedir. Avcılıkta özellikle balıkçılıkta oldukça gelişmişlerdir. El işlemeciliğinde de gelişmiş olan Plato Kızılderilileri yetiştirdikleri kenevir gibi tekstil üretimine ham madde olan tarım ürünleri yetiştirmiştir. Özellikle sepet üretiminde gelişmişlerdir, şapka, yatak, ağ, kordon gibi ürünlerde üretmişlerdir.

Tahtadan, kemikten araç gereçler üretmişlerdir. Uzun ve geniş evlere sahiptirler. Çatıları oldukça geniştirler

.Cathlapotle_Plankhouse_07402.jpg

PLATO KIZILDERİLİLERİNE AİT EV

PASİFİK KUZEYBATISI KIZILDERİLİLERİ KÜLTÜR BÖLGESİ

Kuzeybatı pasifikte yer alan Kızılderili halk, tarımda oldukça gelişmişlerdi. Gübreleme, budama gibi hususları uyguluyorlardı. Geliştirdikleri sert ahşaplarla kazmalar geliştirmişlerdir. Bu sayede sert toprakları yumuşatarak tarım alanına dönüştürüştürler. El beceriklileri el sanatlarına da yansımıştır. Kıyafetler, aletler, av silahları, savaş malzemeleri gibi pek çok alanda uzmanlaşmışlardır.

220px-Root_digging_stick_at_Rocky_Reach_Dam_Museum_2.jpg

Sert Ahşapla Yapılmış Kazma

BÜYÜK HAVZA KIZILDERİLİLERİ KÜLTÜR BÖLGESİ

Avcılık ve toplayıcılıkla geçinmişlerdir. Dilleri “Numik” dilidir. Çöl alanlarda yaşamaktaydılar. Çömlek gibi malzemeler üretmişlerdir. Çimleri toplayıp yemekler yapar, kuyular açıp su teminini sağlarlardı. Sömürgecilerle geç tanıştıkları için kültürlerini ve dinlerini koruyabilmişlerdir. Daimi bir yerleşim alanları yoktur. Kışın ve yazın yer değiştirirlerdi. Ayrıca aileler kalabalık değildir, çekirdek ailedir.

250px-Utes_chief_Severo_and_family,_1899.jpg

BÜYÜK HAVZADA Kİ BİR AİLE

KALİFORNİYA KIZILDERİLİLERİ KÜLTÜR BÖLGESİ

220px-Yokut_Indian_woman_basket_maker,_Tule_River_Reservation_near_Porterville,_California,_ca.1900_(CHS-3803).jpg19.000 yıl öncesinden bu yana bu coğrafyada yaşadıkları zannedilmektedir. 50 ile 500 kişiden oluşmuş 500’den fazla kabileden oluşan kalabalık bir topluluktur. Avcılık ve toplayıcılıkla geçimlerini sağlamaktaydılar. Şifalı bitkileri toplayıp ilaç üretmekteydiler. Öyle ki şifalı bitkileri ekip sulama bile yapıyorlardı.  Sürekli çıkan orman yangınlarını kontrol altına alabiliyorlardı. Yabani otları temizleyip tarım alanları oluşturmuşlardır. Kadınlar farklı boyutlarda sepet üretiminde oldukça gelişmişlerdir.

GÜNEYDOĞU KIZILDERİLİLERİ KÜLTÜR BÖLGESİ

El işlemeciliğinde oldukça gelişmişlerdir. Taşları yontarak kap kacak üretmişler, madenleri işlemiş, heykel üretmişlerdir. Bu gelişmiş el sanatlarıyla da ticaret yapmışlardır. Ayrıca bu toplulukta çok eşlilikte göze çarpmaktadır. Dini inanışları Animizm’dir.  Birçok törenleri vardır, Yeşil Mısır Töreninde ekilen mısırların hasat zamanı geldiği zaman, dans-ziyafet ve oruç gibi ritüeller gerçekleştirirler.

Metin Kutusu: Sepet Üreten Kaliforniya Kızılderili Kadın

GÜNEYBATI KIZILDERİLİLERİ KÜLTÜR BÖLGESİ

Kıtanın en güney batısında yer alan bu topluluk avcılık ve toplayıcılıkla geçinmekteydiler. Yaklaşık 60 kabileden oluştukları tahmin ediliyor. Bölgede su kütlesinin az oluşundan dolayı balıkçılık gelişmemiştir. Yarı göçebe hayat sürmekteydiler. Kabak, mısır, papua, pamuklu çalı yetiştirmişlerdir. Yetiştirdikleri bu tarım ürünleri için sulama kanalları da açmışlardır.

  • ORTA AMERİKA KIZILDERİLİLERİ
  • Guatemala Kızılderilileri
  • Belize Kızılderilileri
  • El Salvador Kızılderilileri
  • Honduras Kızılderilileri
  • Nikaragua Kızılderilileri
  • Kosta Rika Kızılderilileri
  • Panama Kızılderilileri

GUATEMALA KIZILDERİLİLERİ

10 milyondan fazla nüfusa sahiptirler. Avrupalı sömürge güçleri tarafından kültürleri, dilleri ve dinleri yok edilmiştir.  Günümüzde konuştukları diller “ maya dilleri ve İspanyolcadır”. En kalabalık olan halkları KiçelerKekçilerKakçikellerMamlar’dir.

BELİZE KIZILDERİLİLERİ

Belize Kızılderililer esasen Mayalardır. Mayalar özellikle Orta Amerika’da yaşayan yerli halktır. Yaklaşık 7 milyona yakın bir nüfusu vardır. Konuştukları dil Maya dili olsa da sömürgeciler sayesinde İspanyolca ve İngilizce de konuşulmaktadır. Mayalar mimarisiyle ünlüdür. Geliştirdikleri güçlü kireçler sayesinde birçok sağlam binalar inşa etmişleridir. İnançları gereği ibadethaneler yapmalarından dolayı, mimarilerinin gelişmesinde dini inanışlarının büyük katkısı vardır.

EL SALVADOR KIZILDERİLİLERİ

Sömürgeci İspanyollar tarafından soykırıma uğrayıp ülke nüfusunun %1’ini oluşturan gruptur. Dil, din ve kültürleri yok edilmiştir. Yaklaşık 70 binlik bir nüfusları vardır.

HONDURAS KIZILDERİLİLERİ

Bu toplulukta Afrika’dan getirilen kölelerde dâhil edilmektedir. Yaklaşık 500 bin nüfusudurlar.

KOSTA RİKA KIZILDERİLİLERİ

Kosta Rika ismi adaya gelen Kristof Kolomb bölgede ki altın rezervlerini görünce zengin sahil adını veriştir. Bölgede 100 binden fazla yerli halk yaşamaktadır. Sömürgeci İspanya ile izole hayat sürmüştür. Bu yüzden kültürlerini nispeten korumuşlarıdır. Yerli halkın nüfusu her geçen gün azalmaktadır. Bu azalmanın sebepleri arasında Çiçek hastalığı, köleleştirme ve bölgeyi terk etmek sebep olmaktadır.

PANAMA KIZILDERİLİLERİ

300 binlik nüfuslarıyla Panamada %5’lik bir kısmı oluştururlar. Çoğunluk “Ngöbece” dilini kullanmaktadır. En kalabalık halkları Guaymí ile Ngöbe’dir

.

  • GÜNEY AMERİKA KIZILDERİLİLERİ
  • Kolombiya Kızılderilileri
  • Ekvador Kızılderilileri
  • Venezuela Kızılderilileri
  • Guyana Kızılderilileri
  • Surinam Kızılderilileri
  • Fransız Guyanası Kızılderilileri
  • Brezilya Kızılderilileri
  • Peru Kızılderilileri
  • Şili Kızılderilileri
  • Bolivya Kızılderilileri
  • Arjantin Kızılderilileri
  • Paraguay Kızılderilileri
  • Uruguay Kızılderilileri

KOLOMBİYA KIZILDERİLİLERİ

And dağlarından Amazon Havzasında kadar uzanan yerli kabileleridir. 800 bin nüfusları vardır. Bir araştırmaya göre 102 yerli grup bulunmaktadır. Sömürge faaliyetleriyle kültürlerini, dillerini ve inançlarını kaybetmişlerdir.

EKVADOR KIZILDERİLİLERİ

Ekvador’un %25’ini kapsamaktadır. Yaklaşık 3,4 milyon nüfusa sahiptirler. Ülkede %65’lik nüfus yerli halk ve Avrupalı melezlerden oluşmaktadır. Konuştukları dil İspanyolcadır.

VENEZUELA KIZILDERİLİLERİ

İspanyolların bölgeye gelmedikleri zaman da nüfusları bilinmemektedir. Tahmini olarak 1 milyon olduğu düşünülmektedir. Bölgeye gelen sömürgeciler beraberinde birçok hastalıkları da getirmişlerdir. Yerli insanlara bulaştırdıkları hastalıklardan dolayı birçok insan hayatını kaybetmiştir. Bölgede yaşayan yerli halk özellikle mısır tarımı ile geçinmekteydiler.

GUYANA KIZILDERİLİLERİ

60 bin nüfusuyla Guyana’nın %9’unu oluşturmaktadırlar. Konuştukları dil İngilizcedir. İnançları ise Hıristiyanlıktır.

SURİNAM VE FRANSIZ GUYANASI KIZILDERİLİLERİ

Nüfusları 30 bine yakındır. Konuştukları dil Felemenkçedir. İnançları Hıristiyanlıktır.

BREZİLYA KIZILDERİLİLERİ

800 bin nüfusları bulunmaktadır. Yerliler ilk olarak Portekizlilerle tanışmışlardır. Sömürge faaliyetleriyle birçok hastalık, köleleştirme vb. olaylarla nüfusları azalmıştır. Günümüzde yapılan araştırmalarla 67 kabile henüz beyazlarla temas kurmamışlardır.

PERU KIZILDERİLİLERİ

Nüfuslara oranla en fazla Kızılderililerin bulunduğu bölge Peru’dur.  Toplam nüfusun %45’i Kızılderili yerli halk oluşturmaktadır.

ŞİLİ KIZILDERİLİLERİ

Şilinin yaklaşık %5’ini oluşturmaktadırlar.  Yaklaşık 700 bin nüfusa sahiptirler.

BOLİVYA KIZILDERİLİLERİ

3 milyondan fazla nüfusa sahiptirler. İnançları Hıristiyanlıktır. Konuştukları dil İspanyolcadır.

ARJANTİN KIZILDERİLİLERİ

600 bin nüfusla Arjantin içinde %1.6’yı oluşturmaktadırlar. 35 tane farklı grupları bulunmaktadır.  450 bin nüfusa sahip Mapuçe grubu en kalabalık gruplarıdır. İnançları Katolik Hıristiyanlıktır.

PARAGUAY KIZILDERİLİLERİ

90 bin nüfusla Paraguay’ın %1.6’sını oluşturmaktadırlar. Ülkenin Kuzeybatısında ki Gran Chaco şehrinde yaşamaktadırlar. Dilleri İspanyolcadır. Dini inanışları Hıristiyanlıktır. En kalabalık grupları Nivacledır.

URUGUAY KIZILDERİLİLERİ

Avrupalı sömürgeciler tarafından asimile, soykırımlarla yok edilmiştir. Çok az sayıda halk günümüzde yaşamaktadır.

amerika genetikj.PNG

SOYKIRIMLAR

            Avrupalı sömürgeci devletler Amerika kıtasının bulduktan sonra yerli halklara yani Kızılderilileri bölgeden yok etmek için politikalar uygulamıştır. Bu insanlık suçları birçok savaşlara, katliamlara, biyolojik savaşlara sahne olmuştur.

ÇİÇEK HASTALIĞI SOYKIRIMI

            Kızılderililerin bağışıklık sistemleri güçsüz olmasından dolayı Avrupalı devletler kasıtlı olarak Kızılderililere birçok salgın hastalıkları yaymıştır. Ölümlerin %90’ından fazlası Çiçek Hastalığında dolayı olduğu tahmin edilmektedir. Teksas-Kızılderililer savaşı sırasında çiçek hastalığı taşıyan battaniyelerin Kızılderililere verilmesiyle enfekte olan yerli halk katledilmiştir.  

                Orta ve Güney Amerika’yı işgal eden İspanyol askerleri bölgeye 2 yıl sürecek olan Çiçek Hastalığını bulaştırmıştır. Aztek İmparatorluğunu hastalıkları kullanarak yok etmeye çalışan İspanya başarılı olur. Ordunun %25’i çiçek hastalığından dolayı ölür. Saldırıya geçen İspanyol askerleri kısa sürede Aztek İmparatorluğunu ortadan kaldırıp sömürge faaliyetlerine başlar. İnka İmparatorluğunun çöküşü de Çiçek Hastalığından dolayı olmuştur. İspanyollar Kolombiya’da yaydıkları hastalık İnka Medeniyetinin gelişmiş ulaşım hatları sayesinde kısa sürede bütün İnka İmparatorluğuna yayılmıştır.Birkaç yıl içerisinde İnka nüfusunun %60 ile %70 arasında ki halk ölmüştür. İşgalci Vali Francisco de Villagra  “çiçek hastalığı salgınını sihirli bir girişim[1]” olduğunu söylemiştir.

                Kuzey Amerika’da da durum değişmemiştir. Bölgede yayılan Çiçek Hatalığı kısa sürede tüm kıtayı etkisi altına almıştır. Yerli halk hastalığa yakalanıp kaçtığı içinde daha geniş alana yayılarak yerli halkın %30’unu öldürmüştür. Kanada’da nüfusun 4’te 1’inin yok olduğu hesaplanmıştır. 1832 tarihinde Federal ABD hükümeti Kızılderililer için Çiçek Aşısı programı hazırlamıştır.

KARAYİP ADALARINDA Kİ SOYKIRIMLAR

Tayno Soykırımı: Adaya gelen İspanyollar Tayno Kabilesininin %80’ini öldürmüşlerdir. Bu sayı 200 bin olduğu tahmin edilmektedir. Bölgede ki altın rezervlerini sömürmüşler ve bölge halkını köleleştirmişlerdir.

              Kalinago Soykırımı:  Dominik ve çevresinde ki Kızılderili halk “Saint Kitts” adasında toplanmışlardır. Bu toplanmaya öğrenen Fransız ve İngiliz güçleri gece vaktinde adaya baskın yapmışlardır. Adana toplanan tüm kabile üyelerini vahşice öldürmüşlerdir. Soykırımdan sonra diğer bölgelerde kalan yerli halkı sürgün etmişlerdir.

BRİTANYA AMERİKASIDA Kİ SOYKIRIMLAR

            Pequot Soykırımı: 1637-38 döneminde kipequot savaşı sırasında İngiliz askerleri Kızılderililerin bulunduğu köyleri yakmışlardır. Yaklaşık 600 700 masum halk evlerinde yanarak can vermiştir. Yangından kurtulan insanları öldürmüşler veya köle olarak satmışlardır

                Beothuk Soykırımı: Beothuk Kızılderililerin soyları tükenmiştir. Birçok iddaaya göre Beothuk Kızılderililerin soykırıma uğradıkları savunulmaktadır. Bazı araştırmacılara göre de soylarının kendiliğinden yok olduğunu savunmaktadır.

KANADA DA Kİ SOYKIRIMLAR

            Yatılı Okullar: Kızılderili halkı zorunlu olarak yatılı okullara alan hükümetler, asimile edip benliklerinden kopartmışlardır.

1322656.jpg

SOYKIRIMI ANLATAN KARİKATÜR

ABD ‘DE Kİ SOYKIRIMLAR

            Kaliforniya Kızılderili Soykırımı: Avrupalılar gelmeden önce 300 bin nüfusa sahip olan Kızılderili nüfusu Avrupalıların gelişi ile 16 bine düşmüştür. Soykırımlarda birçok insanlık suçları işlenmiştir. Kadınlara tecavüzler edilmiş cariyeler olarak ele geçirilirken, erkekleri köleleştirilmiştir hatta bazılarını silah talim hedefi yapmışlardır. Meksika-Amerika savaşı sonrasında yaklaşık 200 bin yerli halk tanınmıştır. Ancak günümüzde bu sayı 20 bin civarındadır.

                Yana Soykırımı: Yana kabilesi yaklaşık 3 bin kişilik bir kabileydi. Yapılan soykırımlarla 1911 de son üyesinin ölmesiyle Yana Kabilesi ve Yana dili yok olmuştur.

.              Modok Soykırımı: 1851-1873 döneminde Modok Kabilesine yapılan soykırımdır. Soykırım neticesiyle Kabile yok edilmiştir.

                Yuki Soykırımı:  1854 yılında 20 bin olan nüfusları 1864’de 300 kişiye düşürülmüştür.

                Viyot Soykırımı:  Çoğu kadın ve çocuktan oluşan 188 Kızılderilinin öldürülmesidir.

Tolova Soykırımı:  Tolova kabilesine yapılan 1850-1860 arasında ki soykırımdır. Yaklaşık 1000 kişi öldürülmüştür.

Sand Creek Soykırımı:  29 Kasım 1984 tarihinde Abd güçlerinin sabah vaktinde Kızılderililere yaptığı baskındır. Bütün köyde ki insanları öldürmüş veya sakat bırakmıştır. ABD Kongresinde alınan karar “öldür ve yok et” şeklinde olmuştur.

MEKSİKA DA Kİ SOYKIRIMLAR

Yaki Soykırımı:  Meksika ordusu tarafından Yaki Kabilesine yapılan soykırımdır. Meksika diktatörü Yaki Kabilesini zor şartlarda çalıştırmak üzere farklı noktalara sürgün etmiştir. Bu sürgünde zor şartlar altında kalan insanlar ölmüşlerdir.

GUATEMALA DA Kİ SOYKIRIMLAR

            Guatemala Maya Soykırımı: Çıkan iç savaşı fırsat bilen işgalciler 200 bin Maya halkını vahşice öldürmüşlerdir.

GUYANA DA Kİ SOYKIRIM: Fransız hükümetinin Guyana da yaşayan yerli halkın yok etmesidir.

PERU: Peru da kültürel asimile soykırımları. Japon kökenli devlet başkanı ayrıca 200 bin yerli kadınları kısırlaştırmıştır.

Aché Soykırımı, Charrúa Soykırımı, Chaco Soykırımları Paraguay, Uruguay ve Arjantin de ki soykırımlarıdır.

Selknam Soykırımı:  Şili ve Arjantin de koyun yetiştiriciliği yapan sömürgeciler arasında Selknam kabilesi ile çatışmalar yaşamışlardır. Julius Popper adında ki mühendis insan avı adında bir program başlatmıştır. Bu programa göre Selknam kabilesine ait genç yaşlı fark etmeden öldürülmesini istemiştir. Öldürülen her bir insan için 1 İngiliz Sterlini ödenmiştir. Başlatılan bu Soykırımla kısa sürede tüm Selknam Kabilesi yok edilmiştir. Selknam Dili de tarihe karışmıştır.

insanligin-katili-soykirimci-hollanda-h1519459753-847951.png

İNSAN AVI YAPAN İŞGALCİ GÜÇLER

BREZİLYA SOYKIRIMLARI

1000’den fazla grup halinde bulunan yerli halk soykırımlarla günümüzde 200’e düşürülmüştür. Ekonomik getirisi olan bölgeleri ele geçirmek için yapılan bu soykırım “faydacı soykırım” olarak nitelendirilmiştir. Soykırımı yapan işgalci devlet ise Portekizlerdir.

Yanomami Soykırımı: 1974-93 yılları arasında Venezuella sınırına yakın bir bölgede 73 insan öldürülmüştür.

                Akuntsu Soykırımı:  Beyazlar tarafından buldozerlerle öldürüldüğü anlaşılmıştır. Günümüzde yalnızca 5 kişi kalmıştır.

                Botokudo Soykırımı:  Doğu Brezilyada yaşayan halkın soykırımıdır. Günümüzde yalnızca 350 kişi kalmıştır.

                Capacete Katliamı: Amazon bölgesinde yaşayan yerli halkın öldürülmesidir. Katliamda 4 kızılderili öldürülmüş 23’ü yaralanmış 10 kişide kaybolmuştur. Açılan davalarda 13 kişi tutuklanmıştır ancak temyiz davasında suçluların bir bölümü tahlie edilirken diğerleri 15 ile 20 yıl hapis cezası almıştır.

aborjin.jpg

ABORJİN YERLİLERİNİ KATLETMİŞ İŞGALCİLER

SONUÇ

Kızılderililer Amerika kıtasında yaşayan yerli haklara verilen ortak bir isimdir. Kızıl denilme sebebinin derilerini kızıla boyamalarından dolayıdır. Kıtaya Bering Boğazının donmasıyla doğal köprü haline gelerek kıtaya Asya’dan gelen halklar olduğu düşünülmektedir. Amerika kıtasının yaşamaya elverişli her coğrafyasında bir medeniyet kurmuşlardır. Öyle ki yaşamaya elverişli olmayan bölgelerde ise kendilerini adapta etmiş ve özel teknikler geliştirmişlerdir. Kıtada Yaşayan Kızılderililer 3 bölüme ayırarak incelenmiştir, Kuzey Amerika, Orta Amerika ve Güney Amerika. Kuzey Amerika da yaşayan 10 büyük kültür bölgeleri bulunmaktadır. Orta Amerika bölgesinde ise 7 kültür bölgesi bulunurken Güney Amerika Kıtasında 13 büyük bölgeye yayılmış Kızılderililer incelenmiştir. Geçimlerini genellikle avcılık ve toplayıcılıkla sağlamaktadırlar. Bazı yerliler tarım ürünlerini yetiştirmektedirler hatta sulama bile yapmaktaydılar. Tarım ürünlerinin hasat dönemlerinde birçok etkinlikler yapmışlardır. Kıyafetleri kültürden kültüre değişse de coğrafya’ya uygun kıyafetler giymişlerdir.

                Bölgeyi keşif eden sömürgeci Avrupalı devletlerin gelmesiyle Kızılderililer için zulüm ve işkenceler başlamıştır. Avrupalı sömürgeciler bölgede ki doğal zenginlikleri sömürürken kendileri için yeni yerleşim alanları açmışlardır. Bölgede yaşayan yerli halkı azınlık durumuna düşürmek için bir dizi soykırımlar uygulamıştır. Bu soykırımlar şu şekilde sıralanabilir;

  • Etnik katliam ve Etnik Temizlik, her bir yerli insanı öldürenlere para ödülü verip soykırımları teşvik etmek.
  • Kızılderilileri sürgün etmek
  • Kızılderili Rezervasyonu, toplama kamplarına gönderilmesi.
  • Salgın Hastalıkları bilerek Kızılderililere bulaştırarak ölümlerine sebep olmak.
  • Hristiyan Misyonerlerinin Faaliyetleri, Kanada ve ABD de yatılı okullarda Kızılderililerin çocuklarını gasp ederek onları asimile edip dilinden, dininden ve kültüründen kopartmak.
  • Kısırlaştırmak, özellikle Güney Amerika’da yaklaşık 200 binden fazla kadını kısırlaştırıp nüfuslarının artmasına engel olmak.
  • Sömürge Faaliyetleriyle yer altı ve üstünde ki zenginlikleri yine bölgede ki yerli halkı köleleştirip zenginlikleri Avrupa Kıtasına göndermeleri.
  • Köleleştirmek.

Sadece Amerika Birleşik Devletlerinde tespit edilen 181 soykırım gerçekleştirilmiştir. Amerika’nın keşfinden önce dünya nüfusunun %5’ini oluşturan Kızılderili halk günümüzde yok denilecek kadar az sayıdadır.

Kristof Kolomb’un kıtaya ayak basmasıyla başlayan zulüm Kızılderililerin yok olmasıyla son bulmuştur. Kristof Kolomb’un seyir defterinde Kızılderililer hakkında yazdıkları şöyledir.

 “Onlara kılıçlarımızı gösterdik. Keskin demir silâhları ilk kez gördükleri belli. Kesmenin ne demek olduğunu bilmediklerinden, bazıları kılıçların keskin tarafını tutunca ellerini kestiler. Bu insanlar ne herhangi bir mezhebe bağlılar, ne de puta tapıyorlar. Kötülüğü tanımıyorlar, birbirlerini öldürmeyi bilmiyorlar. Hiç silâhları yok. Kızılderililer son derece sade, dürüst ve eli açık insanlar. Herhangi birinden sahip olduğu herhangi bir şey istenince hemen veriyorlar. Kötülüğün ne olduğunu hiç bilmiyorlar, çalmıyorlar, öldürmüyorlar. Komşularını kendileri kadar çok seviyorlar. Dünyada onlar kadar tatlı dilli insanlar yoktur. Her zaman gülüyorlar. Elli adamla bu halkın hepsini boyunduruk altına alabilir ve onlara her istediğimizi yaptırabiliriz. “


[1] Alonso de Góngora Marmolejo Historia de Chile desde su descubrimiento hasta el año 1575. Cervantesvirtual.com.